qonunning 10-moddasida “Viloyat va Toshkent shahar hokimi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda yer uchastkalaridan doimiy foydalanishga berishga, yerga egalik qilish va undan foydalanish huquqini tugatishga haqli. 48 Toshkent shahar hokimi tayangan boshqa “qonun” – Vazirlar Mahkamasining 97-sonli qarorida keltirilgan - nizom. Demak, bu qonun hujjatlarida yuqori maqomga ega bo'lgan xususiy mulk huquqlarini bekor qilish uchun asos bo'la olmaydi. Bundan tashqari, ushbu nizom faqat davlat tomonidan bir qator cheklangan davlat maqsadlarida yer uchastkalarini majburiy olishga ruxsat beradi (2.1-bandga qarang). Hokim qarorida sanab o'tilgan jamoat maqsadi ko'rsatilmagan. Bundan tashqari, nizomda ko'rsatilgan davlat ehtiyojlarining hech biri xususiy mulkni musodara qilish va uni ko'chmas mulk qurilishi uchun xususiy kompaniyaga ko'chirishni nazarda tutuvchi 1544-sonli farmonga mos kelmaydi. Bundan tashqari, Yer kodeksining 23-moddasiga ko‘ra, yer uchastkasini berishdan oldin u kimoshdi savdosiga qo‘yilishi yoki xususiy uy-joy mulkdoriga berilishi uchun avvalo davlat tomonidan sotib olinishi va yer zaxira fondida davlat mulki sifatida ro‘yxatga olinishi kerak.49 Buni Adliya vaziri o‘rinbosari Aktam Muhammadiyev 2022-yilda jabrlangan aholiga yo‘llagan maktubida tasdiqlaydi. Muxammadiev: «Xususan, birinchi navbatda, qaror [1544-sonli] yer uchastkasini [qonuniy] olib qo‘yishni nazarda tutmaydi, ikkinchidan, egalik qilish, foydalanish, ijaraga berish va egalik qilishda bo‘lgan yer uchastkasini belgilangan tartibda olib qo‘ymasdan (sotib olmasdan) berish (sotish) mumkin emas.’50 Xatda davlat ehtiyojlari uchun olish hokimlik (Toshkent shahar hokimligi) tomonidan amalga oshirilishi mumkin bo'lgan chegaralangan asoslar haqida so'z boradi. So‘ngra vazir o‘rinbosari Muxammadiev ushbu farmon qabul qilingan paytda amalda bo‘lgan qonunchilikka ko‘ra, Toshkent shahar hokimi zimmasiga: (1) yer uchastkalarini avvaldan xususiy mulk bo‘lganligi sababli berish mumkin emasligi to‘g‘risida qurilish kompaniyasiga xabar berish; va (2) qurilish kompaniyalarga muqobil, mavjud yer uchastkalarini taklif qilish.51 Xatda qayd etilishicha, “Toshkent shahar hokimining 2017-yil 21-noyabrdagi 1544-sonli qarorida yer uchastkasini [qonuniy] olib qo‘yish nazarda tutilmaganligi sababli, huquqiy normalar va yer uchastkasining davlat va jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilishi munosabati bilan mulkdorlarga yetkazilgan zararni qoplash bo‘yicha muzokaralar uchun asoslar mavjud emas.’ Adliya vaziri o‘rinbosari tomonidan jabrlangan aholiga berilgan huquqiy xulosa O‘zbekiston Inson huquqlari bo‘yicha Ombudsman Kotibiyatining keyingi maslahatlari bilan tasdiqlanadi. Kotibiyatda shunday deyiladi: “Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 53-moddasiga ko‘ra, xususiy mulk daxlsizdir va boshqa mulk shakllari kabi davlat himoyasidadir. Mulkdor o'z molmulkidan faqat qonunda belgilangan hollardagina mahrum etilishi mumkinligi belgilangan. Toshkent shahar hokimining 2017-yil 21-noyabrdagi 1544-son qarori yer uchastkasini olib qo‘yish uchun [asos] qoplash tartibi to‘g‘risida nizomni tasdiqlash haqida“ 97-son qaroridagi (2006) Ilovasi. Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/1004599 48 Maqolaning 2022 yil iyun oyidagi versiyasiga ko'ra. 49 O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi (1998). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/149947 50 Mukhammadiev Aktam Zainiddinovich, adliya vaziri o’rinbosarining Niyozbek yo’li aholisiga 2022-yil 26 avgustdagi maktubi. 51 “Yuridik va jismoniy shaxslardan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda huquqlari boshqa jismoniy va yuridik shaxslarga ro‘yxatdan o‘tkazilgan bino va inshootlar egallab turgan yer uchastkalarini berish to‘g‘risidagi ariza kelib tushgan taqdirda, ariza beruvchiga so'ralayotgan yer uchastkasini berishning mumkin emasligi, ko'chmas mulkni mulkdorlardan mustaqil ravishda sotib olish taklifi yoki bo’sh yer uchastkalarini tanlashning boshqa variantlari to'g'risida bildirishnoma yuboriladi”, Vazirlar Mahkamasining “Shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish hamda qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan ehtiyojlar uchun yer uchastkalari berish, shuningdek obyektlarni qurishga ruxsatnomalar berish tartibini tubdan soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 54-son qarorining (2013) 12-moddasi. Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/2138919 22