klasterlashuvi jarayoni boʻyicha oldingi tadqiqotlar yirik klaster operatorlarining tijorat faoliyati bilan bogʻliq xavotirlarni keltirib chiqardi, ularning baʼzilari jiddiy notoʻgʻri korporativ xatti-harakatlar bilan bogʻliq edi.143 Qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanishni “optimallashtirish” boʻyicha davlat tashabbusi bilan olib borilgan bu turli saʼy-harakatlar fermerlar tomonidan davlatdan ijaraga olingan katta miqdordagi yerlarning noqonuniy ravishda tortib olinishiga olib keldi. Natija butun mamlakat bo'ylab qishloq jamoalariga jiddiy ta'sir ko'rsatdi. Oʻz yerlarini davlatdan 30-49 yil muddatga ijaraga olgan fermerlar viloyat hokimlari tomonidan militsiya va prokuratura koʻmagida jiddiy huquqbuzarliklarga uchragan. Yer ijarasini bekor qilish jazo tahdidi, qo‘rqitish va firibgarlik hamda davlat amaldorlari tomonidan o‘zboshimchalik bilan hibsga olish yo‘li bilan majburan amalga oshirilgan. Bu fermerlarni yer ijarasini bekor qilish to'g'risida "ixtiyoriy" bayonotlar berishga majburlashdan iborat edi, bunda fermerlar kompensatsiya olish huquqiga ega emas. Jumladan, Namangan viloyatining Pop tumanida minglab gektar yerlar bilan birga yuzlab fermerlar bir tomonlama huquqdan mahrum qilingan. Ommaviy yer egallab olingandan so‘ng Pop tumanidagi 6 ming gektardan ortiq maydon “Art Soft Tex” paxta klasteriga berildi. Bu yerda “Art Soft Tex” ijarani bekor qilish jarayonida fermerlarni majburlashda ishtirok etgani haqida hech qanday tahminlar yo'q. Kompaniyadan fermerlarning yerlari davlat tomonidan noto'g'ri yo'l bilan tortib olingani haqidagi da'vosiga izoh berish so’raldi. Hech qanday javob olinmadi. Quyidagi bo'limda Pop tumanidagi fermerlarning holatlari ko'rsatilgan. 143 Lasslett, K. va Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbek forumi (2020) “Qozondan olovga: xavf va O’zbekiston paxta sektorini xususiylashtirish”. Onlayn mavjud: https://d1fz6q6taiufku.cloudfront.net/uploads/2020/06/PB-issue2-v4.2.pdf; R.Rynovits and A.Sadriddin (2019) “O‘zbek fermerlarga tegishli “Klasterlar” islohotlar bilan bombardimon qilmoqda”, “Ozod Yevropa/Ozodlik” radiosi, 16 dekabr. Onlayn mavjud: https://www.rferl.org/a/uzbek-farmers-get-cluster-bombed-byreforms/30328781.html 55