Qisqa bayon Ushbu hisobot 2017–2024 yillar davomida O‘zbekistonda uy-joy va fermer xo‘jalik yerlarini majburiy tortib olish bo‘yicha inson huquqlari monitoringining asosiy natijalarini taqdim etadi. Ushbu ishlar davlat tomonidan birinchi navbatda keng ko'lamli xususiy qurilishlarga ko'maklashish maqsadida tashkil etilgan. Monitoring shuni ko'rsatdiki, xususiy uylar va dehqon xo'jaliklari yerlarining davlat tomonidan Konstitutsiyaga zid va noqonuniy olib qo'yilishi, ijro hokimiyati tomonidan qabul qilingani va sud tizimi tomonidan yo'l qo'yilgani yerlarning ushbu qayta taqsimlanishiga putur yetkazgan tizimli va doimiy muammodir. Xususiy hamda tijoratga yoʻnaltirilgan qurilishlarga koʻmaklashish maqsadida olib qoʻyilgan bu yer maydonlarini tortib olish holatlari koʻpincha Oʻzbekiston Konstitutsiyasi va inson huquqlari boʻyicha xalqaro qonunchilikda mustahkamlangan muhim huquqlarni suiisteʼmol qilishdan tashqari, Oʻzbekiston Jinoyat kodeksi va Konstitutsiyasiga zid boʻlishi mumkin boʻlgan davlat hokimiyatini jiddiy suiisteʼmol qilishni oʻz ichiga oladi. Bu qo‘pol qonunbuzarliklar O‘zbekiston Prezidenti va milliy hisobot beruvchi organlar e’tiboriga havola qilingan bo‘lsa-da, ularni bartaraf etish bo‘yicha hech qanday mazmunli chora ko‘rilmagan. Hisobot xulosasiga ko'ra, bu loyihalar davlat amaldorlari tomonidan rasmiy yoki norasmiy hukumat siyosatini amalga oshirish yo’lida qabul qilingan inson huquqlarining asosiy standartlarini qo'pol ravishda buzish bilan bog'liq. Shu bilan birgalikda, bu xulosalar darhol chora-tadbir ishlab chiqishni, shu jumladan O‘zbekiston davlati tomonidan ko‘chmas mulkni majburiy va “ixtiyoriy” tortib olishga zudlik bilan moratoriy joriy etilishini talab qiladi: (a) jabrlanuvchilarga yordam beruvchi va davlat amaldorlari va sudyalarni sodir etilgan huquqbuzarliklar uchun javobgarlikka tortuvchi tezkor va tizimli jamoatchilik tekshiruvi o'tkazish; (b) ushbu hisobotda va boshqa joylarda hujjatlashtirilgan qonunbuzarliklarni bartaraf etish uchun inson huquqlariga mos keladigan islohot yo'l xaritasini yaratishi mumkin bo'lgan xalqaro inson huquqlari manfaatdor tomonlar forumi o'tkazish; (c) inson huquqlari bo'yicha muhim islohotlarning yo'l xaritasini yakunlash; hamda d) ko'chmas mulk ob’ektlarini qurish yo'li bilan olingan noqonuniy boylik oqimini to'xtatish bo'yicha milliy strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish uchun ko'plab manfaatdor tomonlar ishtirokidagi forum tashkil etish. 3