Qonun hujjatlarida yer uchastkalariga egalik qilish, doimiy foydalanish va ijaraga berish huquqini bekor qilishning boshqa hollari ham nazarda tutilishi mumkin. Jismoniy va yuridik shaxslar hukumat qarorlari, shu jumladan yer uchastkalariga egalik qilish yoki doimiy yoki vaqtincha foydalanish huquqini tugatish to‘g‘risidagi qaror ustidan sudga shikoyat qilishlari mumkin. “Fermer xo'jaliklari to'g'risida” Qonun Fermer xo‘jaliklari uchun ijara shartnomasini bekor qilishning qo‘shimcha asoslari “Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida”gi qonunning 32-moddasida ko‘rsatilgan bo‘lib, unda fermer xo‘jaligi faqat muayyan hollarda tugatilishi mumkinligi belgilab qo‘yilgan. Jumladan, ijara huquqidan ixtiyoriy voz kechish, yerdan oqilona foydalanmaslik, yer uchastkasini belgilangan tartibda olib qo‘yish, berilgandan keyin uch yil davomida dehqonchilik faoliyatini tiklamaslik, ijara shartnomasini ixtiyoriy ravishda bekor qilish, ijaraga oluvchining bankrotligi yoki vafot etishi va hokazo. Bundan tashqari, agar yer uchastkasi davlat va jamoat ehtiyojlari uchun zarur bo‘lsa, yer ijarasi bekor qilinishi mumkin va O‘zbekiston fermerlar, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashiga majburiy a’zoligi tugatiladi.28 PF-6243-son Prezident farmoni 2021-yil 8-iyundagi PF-6243-sonli Prezident farmoni 2021-yil 1-avgustdan “tumanlar va shaharlarning mahalliy davlat hokimiyati organlarining yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarini belgilash, tan olish, o‘zgartirish va bekor qilish” vakolatlari bekor qilinganligi qayd etilgan. 29 Mazkur farmon shahar va tumanlar hokimlarining 2021-yil 1-avgustdan boshlab yer uchastkalari berishni bekor qilish yoki ijara shartnomalarini bekor qilish huquqini taqiqlashi bilan ahamiyatlidir. Shunga qaramay, paxta kvotasi muddatini bajarmagan fermerlar tuman va shahar hokimlari tomonidan jarima tahdidi ostida yer ijarasini bekor qilish uchun “ixtiyoriy” ariza berishga majburlangan holatlar ko‘p uchraydi. 14-son Vazirlar maxkamasining qarori 2019-yil 9-yanvardagi 14-sonli Vazirlar maxkamasining qarori so‘nggi o‘n yil ichida uchinchi bo‘lib, fermer xo‘jaliklari va boshqa qishloq xo‘jaligi korxonalariga ajratilgan yerlarni optimallashtirish va oxir-oqibat olib qo‘yish mumkin bo‘lgan shartlar ro‘yxatini kengaytiradi.30 Farmon, shuningdek, hokimlar tomonidan yer uchastkalarini ijaraga berishni bekor qilish doirasini sezilarli darajada kengaytirdi va sud qarori talabini samarali ravishda olib tashladi. 28 O‘zbekiston Respublikasining “Qonun hujjatlariga o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risida”gi 533-son qonuniga (2019) asosan fermerlar kengashiga a’zo bo‘lish qishloq xo‘jaligi yerlarining barcha ijarachilari uchun majburiy hisoblanadi. 29 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yer munosabatlarida tenglik va shaffoflikni ta’minlash, erga bo‘lgan huquqlarni ishonchli himoya qilish va ularni bozor aktiviga aylantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6243-son farmoni (2021). Online mavjud: https://lex.uz/ru/docs/5450181 30 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Fermer xo‘jaliklari va boshqa qishloq xo‘jaligi korxonalari yer maydonlarini maqbullashtirish hamda qishloq xo‘jaligi ekin yerlaridan samarali foydalanishga doir qo‘shimcha choratadbirlar to‘g‘risida”gi 14-son qarori (2019). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/4149388 16