Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari yoki O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan.’18 Qonunning 3-moddasi 1-qismi yer olib qo'yilishi mumkin bo'lgan jamoat/davlat ehtiyojini belgilaydi. Unda: “Yer uchastkasini olib qo‘yish, turar-joy, ishlab chiqarish va boshqa binolar, inshootlar va plantatsiyalarni (keyingi o‘rinlarda ob’yektlar deb yuritiladi) buzish to‘g‘risidagi qarorlar faqat quyidagi maqsadlarda qabul qilinadi.’19 Ushbu maqsadlarga quyidagilar kiradi: ● mudofaa va davlat xavfsizligi, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar ehtiyojlari uchun yer uchastkalarini berish, erkin iqtisodiy zonalar tashkil etish va ulardan foydalanish; ● xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarish; ● foydali qazilma konlarini ochish va o'zlashtirish; ● avtomobil va temir yoʻllarni, aeroportlarni, aerodromlarni, aeronavigatsiya inshootlarini va aviatsiya texnika markazlarini, temir yoʻl transporti obʼyektlarini, koʻpriklar, metropolitenlar, tunnellar, energiya tizimi obʼyektlari va elektr uzatish liniyalari, aloqa liniyalari, kosmik faoliyat obyektlari, magistral quvurlar, muhandislik inshootlarini qurish (rekonstruksiya qilish) va aloqa tarmoqlari; ● Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan obʼyektlar qurish boʻyicha, shuningdek qonunlarda va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlarida bevosita nazarda tutilgan boshqa hollarda aholi punktlarining bosh rejalarini bajarish. Qonunning 2-moddasida “Agar yer egasi, yerdan foydalanuvchi va ijarachi tegishli tuman, shahar, viloyat hokimining qaroriga yoki O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga rozi bo‘lmasa yer uchastkasini olib qo‘yish to‘g‘risida ushbu qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Yuqoridagi qonun hujjatlarida ko'chmas mulkni qurilish kompaniyalarining shaxsiy ehtiyojlari uchun majburiy tortib olish ko'zda tutilmagan. Darhaqiqat, 2013-yil fevralidan 2018-yil iyuligacha Vazirlar Mahkamasining qarorida egallab olingan yer bo’yicha xususiy uy-joy quruvchi kompaniyalar tomonidan so‘rov bo‘lgan taqdirda, ularning so‘rovi rad etilishi ko‘rsatilgan edi. Farmonda aytilishicha, qurilish kompaniyalari ushbu mulklarni mustaqil ravishda sotib olishi yoki hokimlik tomonidan bo‘sh yer uchastkalari bo‘yicha muqobil variantlar taklif etilishi mumkin.20 2019-yildan boshlab, pirovardida davlatning ko‘chmas mulkni davlat ehtiyojlari uchun majburiy tortib olish bo‘yicha rasmiy vakolatlarini kuchaytiruvchi qator islohotlar amalga oshirildi.21 Jumladan, 18 “Davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalarining olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplash tartibi to‘g‘risida Nizom“, Vazirlar Mahkamasining “Davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalarining olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplash tartibi to‘g‘risida nizomni tasdiqlash haqida“ 97-son qaroridagi (2006) Ilovasi. Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/1004599 19 O'sha manba, 2018 yilda kiritilgan tuzatish 20 Vazirlar Mahkamasining “Shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish hamda qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan ehtiyojlar uchun yer uchastkalari berish, shuningdek obyektlarni qurishga ruxsatnomalar berish tartibini tubdan soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 54-son qarori (2013). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/2138919 21 Vazirlar Mahkamasining “Jismoniy va yuridik shaxslarning mulk huquqlari kafolatlarini ta’minlash hamda yer uchastkalarini olib qo‘yish va kompensatsiya berish tartibini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 911-son qarori (2019), onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/4597630; O‘zbekiston Respublikasining “Yer uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish tartib-taomillari to‘g‘risida”gi 781-son qonuni 11