Endi ko'chmas mulk huquqlarini davlat tomonidan bekor qilinishi mumkin bo'lgan shartlarni ko'zda tutuvchi qonunchilik va me'yoriy hujjatlar ko'rib chiqiladi. Turar-joylarni tartibga soluvchi kodlar ham tahlil qilinadi. So‘ngra fermer xo‘jaliklari va qishloq xo‘jaligi yerlarini huquqiy boshqarish masalalari ko‘rib chiqiladi. 2.2.1 Uy-joy huquqlari O‘zbekistonda uy-joy mulkdorlari yerga biriktirilgan uy-joyga nisbatan xususiy mulk huquqidan foydalanadilar.13 Konstitutsiyada yer davlat tomonidan muhofaza qilinadigan milliy boylik hisoblanadi.14 Yer kodeksining 16-moddasiga ko‘ra, barcha yerlar davlat mulki deb e’lon qilingan. 15 Biroq, uy-joy mulkdorlari egalik qilish xavfsizligi va uylarning merosxo'rligini ta'minlash uchun yerga nisbatan muhim, doimiy mulk huquqiga ega bo'lishi mumkin. Bu huquqlarga ularning mulki joylashgan yerga umrbod meros qilib qoldiriladigan egalik qilish yoki doimiy foydalanish yoki egalik qilish huquqi kiradi.16 2021-yildagi islohotlardan so‘ng qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yerlar endi xususiy mulk sifatida ro‘yxatga olinishi mumkin.17 Ushbu islohotlar uy-joy mulkdorlariga doimiy foydalanish huquqini, yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki ijaraga berish, yerni ro‘yxatga olingan xususiy mulkka aylantirish huquqini ham beradi. Ushbu xujjatni yozish vaqtida aylantirish jarayoni hali keng qo'llanilmagan edi. O‘zbekistonda uy-joy va yerga bo‘lgan mulk huquqi kvalifikatsiya qilingan huquqlar bo‘lib, ular qonunda belgilangan muayyan sharoitlarda to‘xtatib turilishi mumkin. Ushbu huquqlarni to'xtatib turish vositalaridan biri davlat tomonidan davlat ehtiyojlari uchun majburiy ravishda olishdir. 2020-yil 1-yanvarga qadar uy-joylarni majburiy olish tartibi 2006-yilda qabul qilingan “Fuqarolar va yuridik shaxslarga yer uchastkalarining davlat va jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yilishi munosabati bilan yetkazilgan zararning o‘rnini qoplash tartibi to‘g‘risida”gi qonun hujjatlarida belgilangan edi. Chunki bu qonun emas, balki qonun osti hujjati bo'lgani uchun u aslida konstitutsiya va qonun hujjatlarida mustahkamlangan mulkiy huquqlarni qonuniy ravishda to'xtata olmas edi. Qonunning 2moddasida: “Yer uchastkasini yoki uning bir qismini (keyingi o‘rinlarda yer uchastkasi) davlat va jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish yer egasining roziligi yoki yerdan foydalanuvchi va ijarachi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi - tegishli tuman, shahar hokimi, Qoraqalpog‘iston 13 O’zbekiston Respublikasining Uy-joy Kodeksi (1999). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/106134 14 O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/6445147 15 O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi (1998). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/149947 16 O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi (1998). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/149947 17 O'zbekiston Respublikasining “Yer uchastkalarini ajratish va ulardan foydalanish, shuningdek yerlarni hisobga olish va davlat yer kadastrini yuritish tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida“gi 708-son qonuni (2021). Onlayn mavjud: https://www.lex.uz/uz/docs/-5580329; Oʻzbekiston Respublikasining “Qishloq xoʻjaligi uchun moʻljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi 728-son qonuni (2021). 10