uchastkalarini davlat ehtiyojlari uchun olish “faqat yer uchastkasi egasining yozma roziligi bilan” davlat bilan mulkdor o‘rtasidagi oldi-sotdi shartnomasi asosida amalga oshiriladi.23 Shu bilan birga, moddaning oxirgi bandida shartnoma tuzish bo'yicha kelishmovchiliklar "sudda hal qilinishi" ta'kidlangan. Mazkur qoida O‘zbekiston Fuqarolik Kodeksining 354-moddasida mustahkamlangan “shartnomalar erkinligi” fuqarolik huquqi prinsipiga zid bo‘lib, tomonlar shartnomalar tuzishda erkindir. Ushbu qoida hukumatning kelishuvga sud orqali kirishi uchun "bo'shliq" ni ta'minlagan ko'rinadi. O‘zbekistondagi huquqiy islohotlar jarayonida umumiy jihat shundan iboratki, xususiy uy-joylar davlat tomonidan faqat belgilangan miqdordagi davlat ehtiyojlari uchun majburiy ravishda olinishi mumkin. Va bu cheklangan holatlarda bir qator protseduralar bajarilishi kerak. Bundan tashqari, xususiy uy-joylarni davlat tomonidan xususiy shaxs, masalan, uy-joy qurilish kompaniyalari manfaati uchun majburiy ravishda olinishi mumkin bo'lgan qonuniy asoslar yo'qligi aniq. Shuni ta'kidlash kerakki, uy-joy huquqlari xalqaro inson huquqlari bo’yicha ham himoyalangan bo'lib, u davlat zimmasiga ushbu huquqlarning himoyasini ta'minlash uchun qonuniy davlat organi sifatida majburiyat yuklaydi. Ushbu majburiyatlar 1-jadvalda jamlangan bo'lib, unda BMTning qurilishga asoslangan ko'chirishlar bo'yicha asosiy tamoyillari va yo'riqnomalaridan olingan ko'chirma keltirilgan. 1-jadval: BMTning qurilishga asoslangan ko‘chirishlar bo‘yicha asosiy tamoyillari va yo‘riqnomalari Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qurilishga asoslangan ko'chirish bo'yicha asosiy tamoyillari va yo'riqnomalari 24 6. Majburiy ko‘chirish xalqaro miqyosda e’tirof etilgan inson huquqlari, jumladan, insonning munosib uy-joy, oziq-ovqat, suv, sog‘liqni saqlash, ta’lim, ish, shaxsiy xavfsizlik, uy-joy xavfsizligi, shafqatsiz, g‘ayriinsoniy kamsituvchi muomala va harakat erkinligi va zo‘ravonliklardan ozod bo‘lish huquqlarini qo‘pol ravishda buzish hisoblanadi. Ko'chirish qonuniy ravishda, faqat alohida holatlarda va xalqaro inson huquqlari va gumanitar huquqning tegishli qoidalariga to'liq muvofiq ravishda amalga oshirilishi kerak. … 11. Har xil sub'ektlar majburiy ko'chirishni amalga oshirishi, sanktsiyalashi, talab qilishi, taklif qilishi, tashabbusi, roziligi yoki rozi bo'lishi mumkin bo'lsa-da, davlatlar qonunlarda mustahkamlangan huquqlarga hurmatni ta'minlash uchun inson huquqlari va insonparvarlik me'yorlarini qo'llash bo'yicha ushbu yo'riqnomada aks ettirilgan majburiy shartnomalar va xalqaro ommaviy huquqning umumiy tamoyillarini qo’llash uchun asosiy majburiyatni o'z zimmalariga oladilar. Biroq, bu boshqa tomonlarni, jumladan, loyiha menejerlari va xodimlarini, xalqaro moliyaviy va boshqa institutlar yoki tashkilotlarni, transmilliy va boshqa korporatsiyalarni hamda alohida tomonlarni, shu jumladan xususiy uy egalari va yer egalarini barcha javobgarlikdan ozod qilmaydi. … 13. Inson huquqlari bo'yicha xalqaro qonunchilikka muvofiq, har bir kishi munosib turmush 23 O‘zbekiston Respublikasining “Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish to‘g‘risida”gi 728-son qonuni (2021). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/5729966 24 BMTning qurilishga asoslangan ko‘chirish va ko‘chirish bo‘yicha asosiy tamoyillari va yo‘riqnomalari: A/HRC/4/18, A/HRC/4/18. Onlayn mavjud: https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Housing/Guidelines_en.pdf 13