mazkur islohotlar davlatga ko‘chmas mulkni davlat ehtiyojlari uchun qonun hujjatlariga muvofiq majburiy ravishda olish huquqini beradi. Bu konstitutsiyaviy va qonun bilan mustahkamlangan uyjoy huquqlari/xususiy mulk huquqini printsipial jihatdan belgilab bera olmaydigan avvalgi qonunga qaraganda mustahkamroq asosdir. Endilikda “Yer uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish tartibtaomillari to‘g‘risida”gi Qonunning 4-moddasida (2022-yil) majburiy egallab olish maqsadidagi davlat ehtiyoji belgilab qo‘yilgan. U quyidagilarni o'z ichiga oladi: ● mudofaa va davlat xavfsizligi, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar ehtiyojlari uchun yer berish, erkin iqtisodiy zonalar, erkin savdo zonalarini tashkil etish va ulardan foydalanish; ● O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarish; ● foydali qazilma konlarini qidirish va o'zlashtirish (keng tarqalgan foydali qazilmalar konlari bundan mustasno); ● respublika va mahalliy ahamiyatga molik avtomobil va temir yoʻllarni, aeroportlar, aerodromlar, aeronavigatsiya inshootlari va aviatsiya texnika markazlari, temir yoʻl transporti obʼyektlari, koʻpriklar, metropolitenlar, tunnellar, muhandislik inshootlari va energetika va kommunikatsiyalar tizimi liniyalari, kosmik faoliyatni qurish (rekonstruksiya qilish) inshootlar, magistral quvurlar, muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari, irrigatsiya va melioratsiya tizimlari; ● Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan obʼyektlar qurish boʻyicha aholi punktlarining tasdiqlangan bosh rejalarini bajarish; ● davlat investitsiya dasturlarida koʻrsatilgan taʼlim, sogʻliqni saqlash, madaniyat va tibbiyijtimoiy xizmat koʻrsatish davlat muassasalarining bino va inshootlarini markazlashtirilgan investitsiyalar hisobidan qurishni nazarda tutuvchi loyihalarni amalga oshirish. Shuningdek, qonunning 4-moddasida “yer uchastkalarini boshqa maqsadlarda olib qo‘yishni davlat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish deb talqin qilish taqiqlanadi” deyilgan. Majburiy olib qo’yish sodir bo'lganda, qonun mahalliy vakillik hokimiyati (Xalq deputatlari kengashi) amalga oshirishi kerak bo'lgan batafsil tartiblarni belgilaydi. Ushbu tartib-qoidalar jabrlanuvchilar bilan ochiq muhokama, Adliya vazirligi tomonidan qonun hujjatlariga muvofiqlikni tasdiqlash, mahalliy hokimiyat yig'ilish organi tomonidan keyingi ochiq eshituvlar va taklifni ma'qullash uchun uchdan ikki ko'pchilik ovozini o'z ichiga oladi.22 2021-yilda qabul qilingan “Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yerlarni xususiylashtirish to‘g‘risida”gi qonunga muvofiq, ko’chmas mulk qurilgan yerlar mulkdor tomonidan xususiy mulk sifatida olingan yoki muqobil ravishda xususiy mulkka aylantirilgan hollarda, u yanada yuqori darajadagi himoyani taklif qiladi. Qonunning 36-moddasiga ko‘ra, xususiy mulkdagi yer (2022), onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/6355530; O'zbekiston Respublikasining “Yer munosabatlarida tenglik va shaffoflikni ta’minlash, yerga bo‘lgan huquqlarni ishonchli himoya qilish va ularni bozor mulkiga aylantirish tizimini takomillashtirish munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi 775-son qonuni (2022), onlayn mavjud: https://lex.uz/mobileact/6048652 22 O‘zbekiston Respublikasining “Yer uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish tartibtaomillari to‘g‘risida” qonunining (2022) 3-bobi. Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/6355530 12