Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari yoki O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan.’18
Qonunning 3-moddasi 1-qismi yer olib qo'yilishi mumkin bo'lgan jamoat/davlat ehtiyojini belgilaydi.
Unda: “Yer uchastkasini olib qo‘yish, turar-joy, ishlab chiqarish va boshqa binolar, inshootlar va
plantatsiyalarni (keyingi o‘rinlarda ob’yektlar deb yuritiladi) buzish to‘g‘risidagi qarorlar faqat quyidagi
maqsadlarda qabul qilinadi.’19
Ushbu maqsadlarga quyidagilar kiradi:
●
mudofaa va davlat xavfsizligi, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar ehtiyojlari uchun yer
uchastkalarini berish, erkin iqtisodiy zonalar tashkil etish va ulardan foydalanish;
●
xalqaro shartnomalardan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarish;
●
foydali qazilma konlarini ochish va o'zlashtirish;
●
avtomobil va temir yoʻllarni, aeroportlarni, aerodromlarni, aeronavigatsiya inshootlarini va
aviatsiya texnika markazlarini, temir yoʻl transporti obʼyektlarini, koʻpriklar, metropolitenlar,
tunnellar, energiya tizimi obʼyektlari va elektr uzatish liniyalari, aloqa liniyalari, kosmik faoliyat
obyektlari, magistral quvurlar, muhandislik inshootlarini qurish (rekonstruksiya qilish) va
aloqa tarmoqlari;
●
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan obʼyektlar qurish boʻyicha,
shuningdek qonunlarda va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlarida bevosita
nazarda tutilgan boshqa hollarda aholi punktlarining bosh rejalarini bajarish.
Qonunning 2-moddasida “Agar yer egasi, yerdan foydalanuvchi va ijarachi tegishli tuman, shahar,
viloyat hokimining qaroriga yoki O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga rozi
bo‘lmasa yer uchastkasini olib qo‘yish to‘g‘risida ushbu qaror ustidan sudga shikoyat qilinishi
mumkin.
Yuqoridagi qonun hujjatlarida ko'chmas mulkni qurilish kompaniyalarining shaxsiy ehtiyojlari uchun
majburiy tortib olish ko'zda tutilmagan. Darhaqiqat, 2013-yil fevralidan 2018-yil iyuligacha Vazirlar
Mahkamasining qarorida egallab olingan yer bo’yicha xususiy uy-joy quruvchi kompaniyalar
tomonidan so‘rov bo‘lgan taqdirda, ularning so‘rovi rad etilishi ko‘rsatilgan edi. Farmonda
aytilishicha, qurilish kompaniyalari ushbu mulklarni mustaqil ravishda sotib olishi yoki hokimlik
tomonidan bo‘sh yer uchastkalari bo‘yicha muqobil variantlar taklif etilishi mumkin.20
2019-yildan boshlab, pirovardida davlatning ko‘chmas mulkni davlat ehtiyojlari uchun majburiy tortib
olish bo‘yicha rasmiy vakolatlarini kuchaytiruvchi qator islohotlar amalga oshirildi.21 Jumladan,
18
“Davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalarining olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik
shaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplash tartibi to‘g‘risida Nizom“, Vazirlar Mahkamasining “Davlat va jamoat ehtiyojlari
uchun yer uchastkalarining olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararlarni
qoplash tartibi to‘g‘risida nizomni tasdiqlash haqida“ 97-son qaroridagi (2006) Ilovasi. Onlayn mavjud:
https://lex.uz/docs/1004599
19
O'sha manba, 2018 yilda kiritilgan tuzatish
20
Vazirlar Mahkamasining “Shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish hamda qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan ehtiyojlar
uchun yer uchastkalari berish, shuningdek obyektlarni qurishga ruxsatnomalar berish tartibini tubdan soddalashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 54-son qarori (2013). Onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/2138919
21
Vazirlar Mahkamasining “Jismoniy va yuridik shaxslarning mulk huquqlari kafolatlarini ta’minlash hamda yer
uchastkalarini olib qo‘yish va kompensatsiya berish tartibini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘g‘risida”gi 911-son qarori (2019), onlayn mavjud: https://lex.uz/docs/4597630; O‘zbekiston Respublikasining “Yer
uchastkalarini kompensatsiya evaziga jamoat ehtiyojlari uchun olib qo‘yish tartib-taomillari to‘g‘risida”gi 781-son qonuni
11